Libya basınıyla yaptığı ilk kapsamlı röportajda Türkiye'deki Libya Topluluğu Başkanı Dr. Ziyad Ali Haşim, topluluğun kuruluşunu, hedeflerini, karşılaştığı sorunları ve Türkiye'deki Libyalıların durumunu anlattı. Röportaj: Abdürrezzak. Fotoğraf: Celal el-Giryani. 1. Türkiye'deki Libya Topluluğu Başkanı kimdir? Ben Ziyad Ali Haşim. Evliyim ve altı çocuğum var. Trablus'un Hay Dimaşk bölgesinde doğdum. Hâlen ekonomi alanında doktora yapıyorum. Uluslararası Kurumsal Ayrımcılık Örgütünün üyesi ve kurucularındanım; ayrıca El-Hakika Siyasi ve Kültürel Araştırmalar Merkezinin yönetim kurulu üyesiyim. Daha önce Genel Ulusal Kongre Başkanlık Divanında raportör yardımcısının ofis müdürü, Basını Destekleme ve Teşvik Kurumunda ve Kültür ve Sivil Toplum Bakanlığında danışman olarak görev yaptım. 2. Libya devleti tarafından burslu gönderilen bir öğrenci misiniz? Hayır. Yüksek lisans ve doktora eğitimimi kendi imkânlarımla yaptım ve sürdürüyorum. 3. Topluluğun kurulma fikri nasıl ve ne zaman başladı? Türkiye'deki Libyalıların örgütlenmesi yeni bir fikir değildir. Kökleri, geçen yüzyılın başlarında Türkiye'ye göç eden Libyalıların İzmir'de Libya kökenli Türkler için bir dernek kurmasına kadar uzanır. 17 Şubat Devrimi sonrasında Türkiye; tedavi, turizm, ticaret ve eğitim gibi alanlarda Libyalılar için önemli bir merkez hâline geldi. Çeşitli gençlik, kadın, bölgesel dernek ve birlikler kuruldu. Libyalıların sayısı binlere ulaşınca hizmetleri düzenleyecek ortak bir yapıya ihtiyaç duyuldu. 2021'de Ankara'daki Libya Büyükelçiliği ile İstanbul Başkonsolosluğu, Türkiye'deki Libyalı kanaat önderlerinden oluşan Libya Topluluğu Koordinasyon Komitesini kurdu. Amaç, herkesin katılabileceği özgür ve adil seçimlere zemin hazırlamaktı. 4. Türkiye'deki Libyalıların sayısı gerçekten binlerle mi ifade ediliyor? Evet. Yalnızca yasal ikamet sahibi ve Türk göç/idare kayıtlarında bulunanların sayısının 33 bini aştığını gösteren sayısal veriler bulunuyor. 5. Seçimler gerçekten uygun ve şeffaf koşullarda mı yapıldı? Topluluk, 07.07.2021 tarihinde İstanbul Libya Başkonsolosluğu binasında genel kurul üyelerince seçildi. Birden fazla seçim merkezinde, Libya Topluluğu Koordinasyon Komitesinin gözetiminde yapılan süreçte 3 binden fazla kişi kayıt yaptırdı ve binden fazla kişi doğrudan oy kullandı. Sonuçlar Libya Büyükelçiliği ve Başkonsolosluğu tarafından resmen kabul edildi; yapı ayrıca İstanbul'da 10.09.2021 tarih ve 4458 kayıt numarasıyla sivil toplum kuruluşları kapsamında kayda alındı. 6. Topluluğun temel hedefleri nelerdir? Eğitim, sağlık, hukuk ve diğer alanlarda topluluk üyelerinin çıkarlarını gözetmek; Libya ve Türk resmî kurumlarıyla iş birliği içinde sorunların çözümüne katkıda bulunmak; kardeşlik, hoşgörü, dayanışma ve sosyal yardımlaşmayı güçlendirmek; Libya ve Türk halkları arasındaki bağları desteklemek; topluluğu sivil toplum platformlarında temsil etmek; Türkiye Cumhuriyeti mevzuatına uygun biçimde üyelerin kapasitesini bir araya getirmek; aileyi, kadınları, çocukları ve özel gereksinimli bireyleri desteklemek; yardım, izcilik ve gençlik kuruluşlarıyla afetlerde dayanışmaya katılmak ve gençleri bağımlılık ile olumsuz davranışların riskleri konusunda bilinçlendirmektir. 8. Bu hedeflere ulaşmakta zorluklarla karşılaştınız mı; sizin de eksikleriniz oldu mu? Eksiklerimizin olduğu kuşkusuz. Ancak yönetim olarak sınırlı imkânlara rağmen hedeflerin mümkün olan en büyük bölümünü gerçekleştirmeye çalışıyoruz. Libya devletinden kurumsal destek görmememiz projeleri zorlaştırıyor. Yurt dışında yaşayan binlerce vatandaşın siyasi çekişmelerin veya toplumsal bölünmelerin aracı hâline gelmemesi için devlet kurumlarının toplulukla daha yakından ilgilenmesi gerektiğini düşünüyoruz. 9. Devlet bursuyla gelen öğrenciler burs gecikmeleri, ikamet ve yasal işlemler gibi sorunlar yaşıyor. Onlara ne yaptınız? Bu konular doğrudan topluluk yönetiminin değil, Libya Büyükelçiliğindeki kültür ataşeliğinin görev alanındadır. Biz esas olarak Libya devleti tarafından görevlendirilmemiş, Türkiye'de kendi imkânlarıyla ikamet eden topluluk üyeleriyle ilgileniyoruz. Bununla birlikte ilgili ataşeliklere kendi yetki alanlarındaki sorunları iletiyor ve çoğu zaman iyi bir iş birliği görüyoruz. 10. Öğrenciler, tedavi gören hastalar ve Libya devletinin Türkiye'deki çalışanları doğrudan büyükelçiliğe mi bağlı? Evet. Çalışma, kültür ve sağlık ataşeliklerinin ayrı görevleri vardır. Biz onların işlerine müdahale etmeyiz; ancak Libyalıların ilgili sorunlarını kendilerine iletir ve yardımcı olmaya çalışırız. Ayrıca hayırsever Libyalı iş insanlarının desteğiyle bazı hasta ve yaralıların tedavi dönemindeki temel ihtiyaçlarına katkı sağladık ve hastane ile ev ziyaretleri yaptık. 11. Bazı üyeler diğer topluluklar kadar hizmet sunmadığınızı söylüyor. Libya topluluğunun şartları diğer bazı topluluklardan farklıdır. Bazı milletlerin kendi ülkeleriyle yaşadığı siyasi sorunlar nedeniyle diplomatik temsilcilikleriyle ilişkileri sınırlıdır ve Türkiye bu kişiler için özel çözümler geliştirebilmektedir. Biz karar vericiler ve ilgili bakanlıklarla iletişim kuruyoruz; ancak elde edilen sonuçlar çoğunlukla hizmet kolaylıkları düzeyinde kalıyor. 12. Yıllardır Türkiye'de olup okula gidemeyen Libyalı çocuklar için ne yaptınız? Libya devletine bağlı üçten fazla okul ve ayrıca özel okullar bulunuyor; ancak ücretsiz hizmet veren okul yok ve ücretler özellikle Türkiye'de yaşayan aileler için yüksek olabiliyor. Okula gidemeyen çocukların önemli bölümünde yasal ikamet sorunu bulunuyor. Libya'daki eğitim makamlarıyla temas kurduk; bir dönem bu öğrencilerin hukuki durumlarını düzenleyene kadar bir yıl ücretsiz kayıt yapılması yönünde olumlu yaklaşım gösterildi, fakat süreç sonuçlanmadı. Türk okullarına kayıt da yasal ikamet bulunmadığında mümkün olmuyor; dil sorunu da ayrıca etkili. 13. Dışişleri Bakanlığının gurbetçilerden sorumlu yetkilileriyle temasınız var mı? Birçok Libyalı yetkiliyle görüştük, sorunları aktardık ve Türkiye'deki vatandaşların ihtiyaçlarına destek istedik. Çoğu zaman beklediğimiz karşılığı alamadık. Topluluğun belgelerini ve çalışmalarını incelemek üzere bir komisyon da gönderildi; gerekli evrakları sunduk fakat uzun süre geri dönüş olmadı. Buna karşılık özellikle Gençlik Bakan Yardımcısı Ahmed el-Katib'in ziyaretini ve topluluğun çalışmalarına gösterdiği ilgiyi takdir ediyoruz. 14. Maddi destek ve topluluk fonu konusunda durum nedir? Planladığımız bütçenin yüzde 10'una sahip olsaydık birçok şey farklı olurdu. Libya hükümetinden işletme giderleri, komiteler veya projeler için mali destek almadık. 2021'de seçimlere aday olmayı düşünen bazı Libyalı kişilerden ofis kiraları ve işletme bütçesi için teklifler geldi; ancak yönetimin çoğunluğu siyasi çekişmelere sürüklenmemek ve dış baskıya açık hâle gelmemek için bunları reddetti. İlkemiz herkese eşit mesafede kalmaktır. 15. Türk vatandaşlığı alan Libyalılar Türkiye seçimlerine katıldı mı? Türk vatandaşlığı bulunan Libyalıların büyük çoğunluğunun, belki de tamamının cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerine katıldığını düşünüyorum. Türkiye'deki Libya topluluğunun eğitimli ve bilinçli bir kesim olduğunu ve bu tür demokratik süreçlere katılımın önemini bildiğini düşünüyorum. 16. Filistin ve genel yardım faaliyetleri? Topluluk Filistin meselesine ilişkin birçok etkinliğe katıldı ve Mescid-i Aksa hakkında Libyalı, Arap ve yabancı isimlerin katıldığı özel bir buluşma düzenledi. Filistin'e destek için Libyalılar maddi yardım ve bağışlarla dayanışma gösterdi. Derne'deki felaket sırasında deniz konteynerleri ve hava kargosu yoluyla yardım gönderildi; yüz binlerce dolar değerindeki destek, Libya İzcileri ve Libya Kızılayı gibi ekipler üzerinden ulaştırıldı. Türkiye'nin güneyindeki yıkıcı depremde de topluluğumuz kurtarma ve yardım çalışmalarına erken katılan topluluklardan biri oldu. 17. Libya Parlamentosu, mevcut hükümet ve Yüksek Devlet Konseyi ile ilişkiniz nasıl? Topluluk Türkiye mevzuatına göre faaliyet gösteren bir sivil toplum kuruluşudur. Libya devlet kurumlarının vatandaşlarını koruma ve sorunlarını kolaylaştırma sorumluluğu gereği toplulukla sürekli iletişim kurması gerektiğini düşünüyoruz. Temaslarımız var ancak yeterli düzeyde değil. Bakanlar, dışişleri ve gençlik yetkilileri, sosyal işler yetkilileri, Devlet Konseyi üyeleri, büyükelçilik ve başkonsolosluk mensuplarıyla birçok görüşme yaptık. 18. Türk hükümetiyle ilişkiniz? Gelişmelere göre belediye başkanları, siyasi parti yöneticileri, iktidar partisi, İçişleri Bakanlığı, sosyal hizmet kurumları, kaymakamlıklar, valilik ve üniversiteler dâhil çeşitli Türk kurumlarıyla düzenli temasımız bulunuyor. 19. Topluluğa ait cami ve kulüpleriniz var mı? Libyalı Kur'an hafızları ve okuyucuları Türkiye dâhil dünyanın birçok yerinde bulunuyor; bazı cami ve mescitlerde imamlık ve vaizlik yapıyor, Kur'an ve Arapça öğretiyorlar. Kendilerine büyük saygı duyuyoruz. Diğer bazı topluluklarda üyeler aylık veya yıllık aidat ödeyerek kulüp ve hizmet ofislerinin giderlerini karşılıyor; bizim şartlarımız farklı. 20. Fetva ve dinî rehberlik konusunda hangi mercileri takip ediyorsunuz? Libyalı âlimlerimize saygı duyuyor ve ülkemizde benimsenen mutedil din anlayışıyla uyumlu nasihatlerinden yararlanıyoruz. Ancak Türkiye'de misafir olduğumuz için genel olarak Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığının düzenlemelerine uymamız gerekir. Yönetim kurulumuz ayrıca, Türkiye'deki şartlara benzer Avrupa meselelerinde deneyimli ve içinde Libyalı âlimlerin de bulunduğu Avrupa Fetva ve Araştırma Konseyini başvuru kaynaklarından biri olarak kabul etti. 21. Topluluk üyeleri arasında anlaşmazlık çıkarsa bir mekanizmanız var mı? Evet. “Uzlaşma ve Uyuşmazlık Çözüm Kurulu”nu kurduk. Yedi üyesi, adaletleri, sağduyuları ve uzlaştırıcılıkları dikkate alınarak seçildi. Ayrıca İnsan Hakları ve Kamu Özgürlükleri Kurulu, Kadın ve Aile Kurulu ve Türkiye'deki Libya Gençlik Topluluğu gibi destek yapıları oluşturduk; amaç genel kurul üyelerini gönüllü çalışmalara daha fazla dâhil etmektir. 22. Kadın ve aile çalışmaları yönetim için önemli mi? Elbette. Libyalı aileler ve kadınlara yönelik faaliyetler topluluk yönetiminin doğrudan gözetiminde, seçilmiş yönetim kurulu üyesi Nazira İbrahim el-Uşeybi'nin koordinasyonuyla yürütülüyor. Kendisi diğer Arap topluluklarının çalışmalarında da önemli katılımlar gerçekleştirdi. Kadın, aile ve gençlere yönelik başka grup ve birliklerin çalışmalarını da takdir ediyoruz. 23. Libya hükümetine mesajınız nedir? Türkiye'de çalışan herkesin ortaya koyduğu çabanın boşa gitmemesini, bu insan kaynağı ve enerjinin değerlendirilmesini ve sesi Libya'da yeterince duyulmayan vatandaşların yalnız bırakılmamasını istiyorum. Türkiye'deki Libya diplomatik misyonu üzerinden özel gereksinimli bireylerin hakları, ailelere yönelik işlemler, nüfus kayıtları, sözleşme işlemleri ve dinî nikâh yetkililerinin tanınması gibi konularda çözümler geliştirilmesini umuyorum. 24. Topluluk üyelerine mesajınız? Topluluğu geliştirmek için iş birliği yapmalarını, gönüllü olmalarını, tavsiye ve katkı sunmalarını istiyorum. Türkiye'de daha güçlü ve etkili bir topluluk olabilmek için herkesin sahip olduğu bilgi ve beceriyi kardeşleriyle paylaşması önemlidir. Yapıcı biçimde çalışmak isteyen herkese topluluğun ve yönetimin kapıları açıktır. Röportajın sonunda gazete, Dr. Ziyad Haşim'e sorulara açık biçimde yanıt verdiği için teşekkür ederek Türkiye'deki Libyalıların ülkenin farklı bölgelerini ve toplumsal kesimlerini temsil ettiğini vurguladı.